ÇOKLU ZEKA

 * Çoklu zeka kuramı, Prof. Howard Gardner'in 1980'li yıllarda, hasar görmüş beyinler üzerinde yaptığı çalışmalar sonucunda, insan beyninin farklı bölümlerden oluştuğu ve bu farklı bölümlerin her birinin farklı işlevlere sahip  olduğu tespitinde bulunarak ortaya koyduğu bir kuramdır.   Beynin hasar gören  kısmı dışındaki  diğer bölümlerin görevine devam ettiğini tespit eden Prof.H.Gardner, o güne değin beyinle ilgili bilinen ve söylenenlerin aksine, beynin fonksiyonları üzerine yeni tanımlamalarda bulundu. Beyin çok yapılıdır, her bölümün görevi değişiktir; ancak bölümler arasında müthiş bir iletişim trafiği, bilgi akımı vardır. Beynin bölümleri arasındaki iletişim ne kadar yoğun olursa insanın hafızası da o denli büyümekte, çeşitlenmekte ve gelişmektedir.

        * Prof.H.Gardner'a göre zeka, yaşamak ve çevre şartlarına uyum sağlamak amacıyla her insanda bulunan, kendine özgü çeşitli yeteneklerin ve becerilerin bütünüdür.  Kişiye özgü bu yetenek ve beceriler değiştirilebilir, geliştirilebilir, eğitilebilir..

       * Çoklu zeka kuramına göre her insanda 8 çeşit zeka vardır. Yine her insanda  değişen oranlarda, bu zekalardan bir veya birkaçı baskın olabiliyor.  Ancak bu, diğer zekaların hep geri kalacağı anlamına da gelmiyor. Zaten çoklu zeka kuramının en önemli yanlarından biri şu: İnsanın doğuştan genlerle getirdiği zeka gücünün yanı sıra,  zayıf kalan veya daha geri olan zekası/ları, elverişli ortam ve sistemli çalışma olanaklarıyla, normal bir insanda olması gereken düzeye getirilebiliyor. Yani zeka doğuştan geldiği gibi kalmıyor, gelişebiliyor, geliştirilebiliyor.

      * Zeka geliştirilebildiğine göre, öğrenmede yeni yaklaşımlara da gerek duyulmaktadır. Yani öğrencinin beyin yapısına, zeka çeşidine uygun öğrenme! Her insanın beyin yapısı, zeka durumu, öğrenme kapasitesi de farklı ve çeşitlidir. Öyleyse öğrencilerimizin öğrenememe diye bir sorunları da olamaz.

       * Öğrenci Merkezli Eğitim (ÖME) ve Tam Öğrenme (TÖ) yaklaşımında söylenen şu cümleyi anımsamakta ve üzerinde biraz durmakta yarar var sanıyorum: "Her öğrenci öğrenebilir." Bu cümle çoklu zeka kuramına uygun olarak söylenmiştir. Öğretmenlerimiz artık şunu bilmeliler ki, her öğrenci , vermek istediğimiz bilgi ve becerileri alır, öğrenir. Yeter ki ona fırsat verilsin, desteklensin ve kendini geliştirmesi için gereken süre (zaman) tanınsın. Elinden tutulduğu zaman her öğrenci, en iyi öğrencinin öğrendiği düzeyde öğrenebilir, yetenek ve becerilerini geliştirebilir, yaşıtlarına ulaşabilir.

        * Şimdi kısa kısa her insanda var olan bu 8 çeşit zekaya bir göz atalım:

        1. Sözel (Dilsel) Zeka: Okuma,  konuşma ve dinleme zekasıdır. Sözel zekası baskın olan kişiler konuşarak, dinleyerek ve okuyarak çabuk öğrenirler. Konuşma, anlatma yetenekleri güçlüdür.

        2. Mantıksal (Matematiksel) Zeka: Sınıflama, sıralama ve soyut düşünme zekasıdır. Mantıksal zekaya sahip kişiler sınıflayarak, sıralayarak ve soyutlayarak öğrenirler.  Mukayese yeteneği güçlüdür.                                                                            

        3. Görsel (Uzamsal) Zeka : Resim, şekil ve renk zekasıdır. Görsel zekaya sahip insanlar görselleştirilmiş objelerle  ve hayal kurarak daha kolay öğrenirler.

       4. Bedensel (Kinestetik) Zeka: Bedenini kullanabilme, hareketlerini kontrol edebilme ve denge kurabilme zekasıdır. Dokunarak, yaparak öğrenirler. Deneme, taklit etme, dokunma onlar için önemlidir. Bedenlerini ve ellerini kullanma becerileri çok yüksektir.

        5. Müziksel (Ritmik) Zeka: Ritim, melodi ve müzik zekasıdır. Müziksel zekaya sahip kişiler ritim, melodi ve müzikle hem daha kolay öğrenirler, hem de yaptıkları işten zevk alırlar. 

        6. Kişiler Arası (Sosyal) Zeka: İnsanlar arası  ilişki ve uyum zekasıdır.  Sosyal zeka sahibi kişiler daha çok paylaşarak,  çevresindekilerle işbirliği yaparak ve karşılaştırarak öğrenirler. Ekip çalışmasına yatkın kişilerdir. Liderlik özellikleri yüksektir.

        7. Kişisel (İçsel) Zeka: Kendini tanıyabilme ve yeterliliklerinin farkında olabilme zekasıdır. İçsel zekası güçlü insanlar kendi başına, kendi hızında, kişisel becerilerini kullanarak öğrenirler.  Kendi başlarına çalışmayı, başarmayı severler.

        8. Doğacı  Zeka : Doğa ve çevre zekasıdır.   Bu zekaya sahip insanlar araştırarak, gözlem yaparak, çevreyi, olayları gözlemleyip inceleyerek öğrenirler. Doğaya (çevredeki canlı ve cansız varlıklara) karşı fazla ilgilidirler.

ZEKA ÇEŞİTLERİ

Zeka Çeşitleri

Genel Özellikleri

Öğrenme Yolları

İlgi Duydukları Meslekler

1. Sözel (Dilsel) Zeka:

Dilini etkili olarak kullanabilir.

Söyleyerek, dinleyerek,  okuyarak ve görerek öğrenir.

Yazar, Şair, Öğretmen,

Gazeteci, Politikacı,

 Avukat, Komedyen, ...

2. Mantıksal (Matematiksel) Zeka:

Sayılarla çalışmayı sever. Neden-sonuç ilişkisi kurarak yorumlamayı sever.

Sınıflayarak, sıralayarak ve soyutlayarak öğrenirler.

Bilim Adamı, Mühendis,

 Matematikçi, Ekonomist ,

 Muhasebeci,

Bilgisayar Programcısı,

Yargıç, ...

3. Görsel (Uzamsal) Zeka :

Haritaları, çizelgeleri, filmleri kolay okurlar, anlarlar.

Görselleştirme (resim, film, sunu-slayt- vb..)  ve hayal kurarak öğrenirler.

Ressam, Fotoğrafçı,

Mühendis, Mimar, Gezgin, ....

4. Bedensel (Kinestetik) Zeka:

Vücudunu ve ellerini ustalıkla kullanarak anlatmayı severler.

Dokunarak, yaparak ve hareket ederek öğrenirler.

Atlet, Dansçı, Aktör,

Balerin, Balet,

Pandomimci, Cerrah, ..

5. Müziksel (Ritmik) Zeka:

Melodileri, sesleri ve ritimleri severler.

Müzik eşliğinde, ritim ve melodiyle  öğrenirler.

Şarkıcı, Besteci, Müzik

Öğretmeni, Tiyatrocu,..

6. Kişiler Arası (Sosyal) Zeka:

Çevresiyle ilişki kurmayı, işbirliği yapmayı ve empatiyi sever.

Paylaşarak,  çevresin-dekilerle işbirliği yapa-rak ve karşılaştırarak öğrenirler

Öğretmen, Rehber Uzman, Psikolog, Siyasetçi, Doktor, İşadamı, ...

7. Kişisel (İçsel) Zeka:

Kendi duygu ve düşüncelerinin, yeterliklerinin farkına varabilmedir.

 Kendi başlarına, kendi hızında, kişisel beceri-lerini kullanarak öğre-nirler.  Kendi başlarına çalışmayı, başarmayı severler. 

Sanatçı, Din Adamı,

 Sosyal Hizmet Uzmanı,

 Psikoterapist, ...

8. Doğacı  Zeka :

Doğal kaynaklara ve çevreye ilgisi yüksektir. Bitki ve hayvanları tanır ve ilgilenir.

Araştırarak, gözlem yaparak, çevreyi, olayları gözlemleyip inceleyerek öğrenirler.

Ziraat Mühendisi, Arkeolog,

 Meteorolog, Biyolog,

 Zoolog, Çevre Bilimci, ...

* Sınıfımızda bulunan öğrencilerimizin hepsinde 8 çeşit zekanın bulunduğunu, bazılarında sözel, içsel, doğacı zekanın ileri (diğer zekalara göre baskın), bazılarında mantıksal, müziksel, kinestetik zekanın ileri, bazılarında da sosyal ve görsel zekanın ileri olduğunu şimdi artık biliyoruz.

       * Öyleyse biz öğretmenler, başarılı bir eğitim öğretim etkinliği için, öncelikle çoklu zekaya göre hazırlanmış somut ve uygulanabilir bir planlama yaparak  işe başlamalıyız. Çoklu zekaya göre hazırlanmış planlarımızı sınıf ortamında uygularken de görselliğin(görsel zeka), işitselliğin (konuşma, konuşturma, dinleme)(sözel - müziksel zeka), somut ve canlı(doğacı ve kinestetik zeka) örneklerin ağırlıkta olduğu bir  ders düzeneği hazırlamamız gerekmektedir. Çoklu zekaya göre hazırlanmış ders planını, sınıfta uygularken öğrencileri aktif kılıp, onları konuşturarak(kişisel, sözel zeka), çeşitli sorular sorarak (mantıksal ve görsel zeka -göz önünde canlandırma), küme çalışmalarına(sosyal zeka) yer vererek (Kubaşık - İşbirlikli Küme) 8 çeşit zekaya seslenmiş oluruz.

         * Ancak her dersi 8 çeşit zekaya uygun  planlayıp, uygulayamayabiliriz. Planlamalarımız ders konularının gereği olarak bazen 2 - 3, bazen 3 - 4, bazen de 7 - 8 zeka çeşidine uygun olarak hazırlanabilir. Ne kadar çok zeka çeşidine hitap edecek planlama ve uygulama yapılırsa o kadar verimli çalışılmış, etkili öğrenme gerçekleştirilmiş olur.

          * SONUÇ:

           1. Dersi görsel, işitsel (CD, VCD, TV, tepegöz, afiş, resim, fotoğraf, harita, kroki...vb.) araç gereçlerle işlediğimizde sözel, görsel, müziksel zekalı öğrencilere,

             2. Tahtaya yazarak, konu başlıklarını özetleyerek, şekil çizerek ve konu ile ilgili, önceki konularla ilişki kuracak ve öğrenciyi düşünmeye, karşılaştırmaya, kıyaslamaya yöneltecek  sorular sorarak mantıksal, sözel, kişisel zekalı öğrencilere,

             3. Deney yaptırarak, fotoğraf, afiş, cetvel, saat, pamuk,  kroki ..vb araç gereci öğrencilerin incelemesine, ellerine almalarına, dokunmalarına, üzerinde düşünüp konuşmalarına fırsat vererek kişisel, mantıksal, kinestetik, görsel ve doğacı zekalı öğrencilere,

            4. Kubaşık (işbirlikli) küme çalışmalarını derste etkin kılarak sosyal zekalı öğrencilere,

           5.  1.2.3.4. maddelerin hepsini bir arada uyguladığımızda (önerilen uygulama) tüm sınıfa, tüm öğrencilere yönelik, çoklu zeka kuramına uygun eğitim öğretim  yapmış oluruz.

               * Öğretmenlerimizin  bu uygulamayı yapmaya yeterli bilgi birikimleri ve deneyimleri vardır ve bunu zorlanmadan gerçekleştirebileceklerdir. Dinlenmelerde (teneffüslerde), boş ders ve   ders dışı zamanlarımızda,  (öğretmenler odasında veya dışarıda) yeni bilgilerimizi  ve genel ders uygulamalarımızı sık sık birbirimizle paylaşarak, tartışarak kendimize yeni ufuklar açabilir ve  çağdaş eğitim dediğimiz Öğrenci Merkezli Eğitim ve Tam Öğrenmeyi gerçekleştirmek için öğretmenlik ufkumuzu genişletmiş  oluruz..

        *  Çoklu zeka ile ilgili gerek internetten, gerekse yazılı birçok kaynaktan daha geniş bilgi edinebiliriz.  Mesleksel bilgilerimize ve deneyimlerimize sürekli yenilikler ekleyerek  gelişmemizi aktifleştirip, kendimizi aşabiliriz.

         * Çoklu zeka ile ilgili olarak hazırlanmış çok kapsamlı bir web adresini veriyorum. Ziyaret edip incelemenizi öneririrm.

Yorum Yaz